Det blikket du ikkje ser

Vikøy kyrkje

Veit du at det er eit blikk du aldri ser, du kritiske debattant, du kronikør, du lesarinnleggforfattar? Veit du at det du seier og det du skriv, aldri blir heilt sant? Det du skriv om konfirmanten, veit du. Som berre er ute etter pengar. Som bryr seg katten om budskapet. Som lar seg døypa berre for så å bli konfirmert og håva inn pengar frå rike tanter og onklar. Som ikkje er interessert i å pugga Vår Far (eller Fadervår som det heitte då du var ung). Eller dei ti boda. Eller Johannes 3,16. Du var heller ikkje interessert i det då du var 15? Eg var heller ikkje så veldig interessert i det då eg var 15.  Men det er noko anna. Noko meir. Noko du ikkje ser frå der du sit. Frå din synsvinkel. Frå ditt skrivebord på ein kul kafé i Oslo. Eit blikk som ikkje er ein del av din radius. Som er utanfor din rekkevidde, utanfor ditt synsfelt. Som du ikkje veit noko om fordi du ikkje ser det. Og som derfor betyr at du må moderera det du seier. Du må kanskje også innrømma at du tar feil. For eg har sett eit anna blikk.

 

Eg har sett blikket til konfirmanten som for første gong går til nattverd. Som ikkje fniser det bort som kanskje du og eg gjorde på åttitalet. Det blikket som inneheld både skjemt og djupt alvor slik ein femtenårings blikk gjerne skal. Det er ingen av nattverdgjestane ellers som ser på meg med det samme, faste blikket som ein konfirmant. Visste du det? Har du sett det frå min synsvinkel, der framme ved alteret, der framme der det aller helligste er og skjer. Der framme i kyrkja der konfirmanten tar imot brødet og vinen? Har du sett det?

 

Du har vel kanskje heller ikkje vore med på ein dåpssamtale og høyrt kva ein konfirmant seier om dåpen? Kanskje var det slik då vi var unge, at vi ikkje var så nøye på det. Kanskje hadde vi så mye berøringsangst med det religiøse at vi berre tøysa det bort. Veit du kva, du kjære kritiske kronikør? Det er eit alvor i det å døypa seg. Og eg har møtt meg sjølv i døra, der eg kanskje litt avmålt i møte med konfirmanten i dåpssamtalen meiner og kjenner at eg skal sjekka motiva, sjekka at det er i alle fall eit snev av ærlighet inne i bildet. Litt tilbakelent. Og så får eg det midt i fleisen, med full tyngde: «Jeg vil døpes fordi jeg tror på Gud». Ferdig snakka. Den satt! Fantastisk! Velkommen! Det faste blikket og dei klare orda. Med eit alvor berre ein femtenåring kan visa.

 

Og så på den store dagen. Møta det samme blikket. Fastheten. Alvoret i stunda. Litt nervøs. Men blikket fast. Med det samme, gode smilet. Det som skjer her, gir meg den største tru og visshet om at det er riktig og viktig at femtenåringen blir minna om at dåpens lys varer gjennom heile livet. Og at korset som blei tegna i dåpen, også kviler over urolige ungdomsår, urolige kroppar, usikre og keitete kroppar. Det betyr noko for den som opplever det. Ein femtenåring treng også eit rom for store ord, for store øyeblikk, treng eit språk for sin lengsel  og ei adresse for si uro. Alle treng det.

 

Det er så mange stemmer i dag som vil meina noko om konfirmasjon. Vi er generelt så flinke til å trekka andres motiv i tvil uansett kva det handlar om. Vi er så flinke til å problematisera, kritisera, vurdera, diskutera, provosera. Men femtenåringens blikk talar for seg. Prøv, kjære debattant, å sjå det frå konfirmantens synsvinkel. Prøv du sjølv å møta verden, dåpen, brødet og vinen med det gode blikket. Ikkje det kritiske. La pennen ligga, sjå opp og møt blikket, du også. Møt menneske rundt deg, møt kyrkja, møt dei som trur og meiner noko anna enn deg med det gode blikket. For slik ser verda ut frå min synsvinkel. Det blikket som møter deg når du lar stengslene falle, det er kjærleikens blikk. Og det er det verda treng. Ikkje gidd å la deg provosera av noko som ikkje er sant. La oss heller dela gleda med konfirmanten. Gleda over dagen, over festen, over fellesskapet, over gavene og over dei gode orda. Og over bønna som blir bedt for konfirmanten. For det skjer noko der oppe ved alteret når blikka møtest og livet blir lagt i Guds hender. Også for ein femtenåring. Noko er framleis hellig.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Velkommen, vind og draum!

fosse

2016 krev ei eiga oppsummering, om ikkje anna for min eigen del. Men kanskje til litt inspirasjon for andre også? Kven veit… For eit år det har vore!

For eitt år sidan sa eg opp min gode og fine jobb som lektor ved Kristelig Gymnasium, og tirsdag 5.januar kjørte eg av gårde til Spikkestad, til ein plass eg aldri hadde vore for å møta menneske eg aldri hadde møtt og for å starta i ein heilt ny jobb som prest. Det var veldig spennande og veldig morsomt og bittelitt skummelt. Eg lurte på kva eg hadde hoppa ut i, det kjentest ganske vilt, eigentleg. Men om eg angrar? Nei, på ingen måte!

Dette året blei ein ordentleg opptur! Det absolutte høgdepunktet var ordinasjonen på Maria bodskapsdag, 13. mars. Ordinasjonen er ei markering som skapar trygghet, glede, forventning og visshet om at ein ikkje er aleine i den store tenesta ein går inn i. Eg kjente meg omslutta av bønner, gode tankar og masse varme – og at det var nokon som bar meg. Og Slemmestad og Nærsnes har tatt meg så godt i mot! Etter elleve månader som vikar, fekk eg heldigvis stillinga som sokneprest i Slemmestad og Nærsnes. Eg er akkurat der eg ønsker å vera, saman med fantastiske folk på kyrkjekontoret, i menigheten og i prostiet. Eg er skikkelig heldig! Det er masse nytt, flest kvardagar, det er lange og travle dagar og tunge ting og meiningsfylte ting, ein heilag, alminneleg kvardag – og ein god del festdagar. Den meir overordna oppturen som lyser over heile dette året, det er å møta nye menneske og få nye venner. Det er den største gåva av alle!

Mitt jobbskifte var ikkje ei flukt frå lærarjobben, eg kunne godt ha halde fram som lærar i mange år til. Men det var noko nytt som kom. Og det beste med nye ting som kjem, er alle menneska ein møter. Det har vore ei gåve å møta nye menneske, både på praktikum i fjor haust og i Slemmestad og Nærsnes og Røyken for øvrig i året som har gått. Å våga det nye, våga skiftet, våga endring – å hoppa ut i nye utfordringar, det er for moro til å la vera å prøva! «Det gror ikkje mose på stein som rullar», syng Vamp i ein av songane sine. Det gror ikkje mose på menneske som har same jobb i mange år, det er ikkje det eg meiner. Men viss du kjenner bittelitt etter – om det hadde vore gøy å gjera noko nytt og noko anna – så vil eg anbefala deg å hoppa i det. Det er så fantastisk berikande å møta nye menneske, la nye verder opna seg, å leva ut den draumen du ber på. La det vedunderlege skje – og kanskje glir du til og med inn på ein våg eller to som du ikkje har visst um, som han sa, Olav H. Hauge. Eller kanskje føler du at du har komme heim. Som eg. Til dit du alltid var og dit du alltid skulle. Som Jon Fosse har sagt. Dei seier ikkje alltid så mykje, desse diktarane frå Hardanger, men når dei fyrst seier noko, har dei litt å komma med!

Ønsk det nye året velkommen, grip rundt det og mulighetene det har med seg, med begge hender! Godt, nytt år!

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Jesus, Bjørn Eidsvåg og eg

img_20160929_131948

Denne veka var det duka for det som på forhånd blei kalla «Den store Jesus-debatten». I ettertid framstår det som ein liten Jesus-debatt og ein stor debatt om Bjørn Eidsvågs plass i Den norske kyrkja. Uansett, eg let meg inspirera (eller kanskje mest provosera) til eit nytt blogginnlegg, og no er det lenge sidan sist.

Debatten gjekk føre seg på Litteraturhuset i Oslo, var arrangert av Vårt Land og blei sendt på nettet. Det var fullt hus, og både Jesusforskarar, ateistar, biskopar og topptunge kirkefolk i panelet. Problemet med debatten var at den bar preg av dårleg debattleiing og lite rom for at debatten fekk leva sitt eige liv der paneldeltakarane kunne respondera på det andre sa. Det bar meir preg av ei utspørjing enn av ein samtale. Og Bjørn Eidsvåg blei hovudpersonen. Grunnen til at han var der, stykket hans som no går på Det norske teatret, blei knapt nemnt.

Bjørn Eidsvåg skriv sine tekstar og syng sine songar, og han har sunge seg rett inn i mange menneskers trusliv, tankeliv og hjarte. Songane hans blir sunge og framførte i både bryllup og begravelse, i gudstenster og på festar. Tekstane hans formulerer liv, tru og tankar i eit moderne språk, og mange er nok takknemlege for at han kom på banen akkurat når han gjorde og gav språk til trua for mange utover åtti- og nittitalet og heilt fram til i dag. Det er som kunstnar han er interessant, og det er det han formidlar gjennom kunsten, som gjer han verdt å lytta til. Så er det klart at liv og dikting alltid til ein viss grad vil henga saman, men samtidig tenker eg at ein ikkje alltid kan eller treng å «måla» kunstnerens eget liv opp mot det han formidlar, og det gjeld enten ein heiter Henrik Ibsen, Tarjei Vesaas eller Bjørn Eidsvåg. Det Bjørn Eidsvåg formulerer og formildar i songane, er sant, uavhengig av korleis det står til med Bjørn Eidsvågs trusliv. Heldigvis. Og eg trur at Bjørn Eidsvågs trusliv og hans kompliserte forhold til kyrkje, bedehus og dogmer ikkje er noko som så mange assosierer seg med i dag, til det er han for indreteologisk i sin tilnærming til “problemet” Jesus. Nei, la Bjørn Eidsvåg ha sine bedehustraumer i fred, så kan vi andre heller snakka om det som verkeleg er det viktige.

Så er det dette med Jesus, da. Det var ein som sa til meg ein dag at han synest det var interessant at eg hadde eit så «konstant» Jesus-bilde. Eg synest det var godt sagt, og eg trur det er riktig. Eg har nokså lite behov for å verken dekonstruera eller rekonstruera eller oppkonstruera eit bilete av Jesus som er meir moderne enn det eg hadde før. Eg har, slik sett, ei enkel tru, der eg godt kan sjå for meg Jesus som den gode gjetaren som lener seg utover fjellveggen for å få tak i sauen (tilfeldigvis (?) heng det faktisk eit slikt bilete på veggen min på kirkekontoret, og det har hatt sin plass på veggen der lenge før eg inntok prestekontoret.) Eller eg kan sjå for meg Jesus som sit med barna på fanget, som gir mat til 5000 menneske eller som deler ut brød og vin til sine venner. På samme måte har eg lite behov for å endra språket i trosbekjennelsen, hoppa over vanskelege ting i liturgien, stilla spørsmål ved om Jesus verkeleg har stått opp frå dei døde, korleis det gjekk for seg på Kristi himmelfartsdag eller kva det inneber å få eit evig liv. Ikkje fordi eg ikkje tør å diskutera det, men fordi innhaldet i det, og betydningen det har i mitt liv, ligg på eit anna plan enn forståelsesplanet eller diskusjonsplanet. Det ligg i mitt liv, mitt hjarte og min tanke som ein raud tråd, som stabbesteinar langs vegen og som ord og handlingar som ber meg gjennom livet. Så deltar eg gjerne i teologiske diskusjonar når sjansen byr seg, men i kirka og i gudstenesta er orda større og meir enn berre ord, og handlingane er meir enn det vi gjer. Derfor ligg det også ein stor verdi i at desse orda er gamle og at utruleg mange menneske har sagt dei same orda, funne trøst i dei same orda, sagt det samme “ja” ved døypefonen og søkt saman i nattverden i generasjon etter generasjon.

Samtidig er det viktig for meg at det å tru ikkje handlar om naiv virkelighetsflukt eller at ein klamrar seg til eit håp om ei framtid etter dette livet vi lever her. For meg er det slik at, og eg kan godt formulera det med André Bjerke: «Det største mysterium er ikke mer enn det at en ørliten kropp er våknet til jorden. Den nyfødte ser. To luker i himmelen går opp. Selv fem-trinns-raketter og kjernefysikk blir puslingers puslespill når det nyfødte barn med et eneste blikk beviser at Gud er til.» For meg er det at vi i det heile tatt vandrar rundt på denne jorda like utruleg som at eg skal få eit evig liv. Og for meg er det at vi pustar, har følelser, ser, høyrer og elskar, opplever og har relasjonar med andre eit like stort mysterium som at Jesus drog opp til himmelen. Poenget er: Livet i seg sjølv er ikkje til å forstå – på godt og vondt – og derfor seier eg, med Ivar Aasen «Kjært er livet med all sin harm, det klaarnar alt som det gjenger. Men endaa treng eg ei von i barm, um eitt som varer lenger».

Slik eg ser det, bør den store Jesus-debatten (om vi i det heile tatt treng han) handla om heilt andre ting enn kven som er innanfor eller utanfor kyrkja. Den store Jesusdebatten bør handla om våre liv i dag. Kvifor treng vi Jesus i dag (eg har akkurat skrive noko om kvifor eg treng han)? Korleis kan evangeliet om Jesus nå ut til alle menneske og kjennast relevant i dag? Korleis kan kyrkja, denne omvendtverden som representerer så mange verdiar vi ikkje finn i samfunnet elles, nå fram til folk i dag? Eg trur ikkje vi kommuniserer ved å endra orda, ved å endra dogmene eller ved å synga kulare songar i kyrkja Eg trur at for at folk skal kjenna at dei har ein heim i kyrkja, så må vi opna opp både kyrkjedøra og døra inn til vårt eige hjarte, sleppa folk inn, gi folk rom, tåla, våga, handla, tenna lys, be, eta og drikka. Slik Jesus gjorde. Med sine venner. Då slepp vi kanskje debatten også. Og kan heller dela fellesskapet.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Guds lærlingar?

IMG_20160404_125053

Guds lærlingar?

 

Eg har akkurat sett to episodar på NRK nett-tv. Om Guds lærlingar. Som går på Acta bibelskole i Stavanger. Det er interessante og ærlige innblikk i både organisasjon og menneskeliv, tankegang rundt trusliv, vårt ansvar som kristne i den verda vi er ein del av og vårt forhold til andre menneske og til tru. Dei siste vekene har det vore mykje snakk om utbrente unge som i sin ungdomsiver har hatt eit usunt forhold til tru og teneste fordi dei har vore «utsett for» leiarar som har lagt for store byrder på unge skuldrer og i unge hjarte. Denne debatten farga nok min inngang til å sjå desse to episodane.

 

Det som slår meg som ein forskjell mellom meg (kvinne 42, prest, tidlegare lektor på vgs/ungsk) og dei eg ser i serien, er – sjølvsagt – den ungdommelige frimodigheten. Men også tanken om at Gud er avhengig av min innsats – sjølvsagt ikkje ein framand tanke i mitt eige liv, men likevel langt mindre framtredande i mitt liv enn i liva til dei eg møter i serien. Interessant nok i seg sjølv. Elevane er drivne av følgande tanke: Viss ikkje eg går ut og forkynner på gater og streder, er det nærmast mitt ansvar at andre menneske kjem til helvete. Det er ein ikkje heilt liten byrde å kjenna på for unge menneske?

 

Eg har også vore med på husbesøk då eg gjekk på bibelskule og har kjent på livet utanfor den kristne komfortsona. Eg skal ærleg innrømma at husbesøk ikkje var heilt my cup of cappuccino, men det eg lærte av det, det var at det heller ikkje er så veldig farlig å gå på husbesøk. Nokon liker det kanskje til og med (både å gjera det og å få besøk). Og kanskje nokon treng det og set pris på det. Det betyr at vi som kristne kanskje ikkje skal vera så redde for å ta opp tema som har med tru å gjera også i våre nære og kjente relasjonar. Som Rebekah i TV-serien «Guds lærlinger» uttrykker det: Det er ein lengsel hos folk. Det trur eg er heilt riktig, og derfor trur eg det er fint at det finst nokon som orkar å gå ut ein lørdagskveld og snakka med folk på byn, som set seg ned og vil be med tiggaren, som stoppar opp og vil be for den som går på krykker. Det er bra, det. Det er fint, og det skal vi som kristne – og ikkje-kristne – vera glad for at nokon gjer, og me skal tåla det, sjølv om det er eit stykke unna vår egen måte å tenka at ting skal gjerast.

 

Så derfor; dette er sjølvsagt ingen kritikk av unge, brennande kristne som ønsker å gjera ein forskjell. Det er meir eit forsøk på ein slags granskande, individuell analyse av forskjellen på dei og meg. Er det aldersbestemt? Er det basert på bakgrunn? Har nokon meir anlegg for det karismatiske enn andre? Er min måte å praktisera tru på mindre inderlig? Kvifor appellerer forskjellige uttrykk til forskjellige menneske? Og kvifor er det slik at ein kan kjenna seg litt defensiv som medlemmar av DNK, at det til ei viss grad av og til føles som ein konkurranse om kven som har den mest levande trua? Er vi trauste i DNK? Bevegar vi oss i for stor grad innanfor komfortsona i DNK? (Svaret på det siste er sjølvsagt, slik eg ser det, nei. Men det kan eg skriva meir om ein annan gong.)

 

Det viktigaste er, trur eg, at vi utfyller kvarandre og at vi saman kompletterer eit svar på eit åndeleg behov hos andre menneske. For nokon vil ha lovsongar skrivne i går, andre vil ha salmar frå 1592. Nokon vil ha bønner formulert 1800 år f. Kr. og nokon vil ha bønner som blir laga i det dei blir sagt. Nokon vil la truvedkjenniga; fellesskapets konsensus formulert i fast form for 1600 år sidan, vera grunnelementet i trua, stille sagt fram søndag kl. 11, andre vil laga si eiga truvedkjenneing og ropa den ut på gata. Vi er ulike, og vi uttrykker oss ulikt.

 

Ungdommar er verdsmeistrar. Få ting er vanskeleg, ingenting er umogleg. Det er difor skihopparar ofte er så unge, fordi frykta ikkje har tatt tak i ein ung kropp og tanke. Og eg hugsar godt min eigen kompromisslause haldning til ein del teologiske spørsmål i religionstimane på gymnaset. Kom igjen, folkens, det er jo logisk! Når livet møter logikken, hender det imidlertid som regel (heldigvis) av livet vinn. At møte med folk blir det viktigaste. Vi er alle skapt av Gud og i hans bilde, og dermed er det på ein måte litt av Gud eg møter i dei menneska eg møter. Det er ikkje berre Gud som møter dei, eller dei som møter Gud gjennom meg – sjølv om eg er ein ein formidlar av Guds ord. Og då står vi på ein måte ansikt til ansikt med både oss sjølve og Gud, begge vi som møtest. Og då tenker eg det gjer noko med samtalen vår viss eg tenker at dette mennesket må eg frelsa frå fortapinga. Dette menneske (og dermed også Gud?) er avhengig av at eg seier dei rette tinga. Menneskenes frelse er avhengig av min innsats. Det har eg slutta å tru, grovt sagt. Eg trur alt dette ligg hos Gud. Ein Gud som er større enn vår tid, våre rom og våre førestellingar om både liv og død. Difor ber eg i meg ei tru om at den bønna eg ber, for den som er død og som ligg i kista eg har framfor meg i ei gravferd, blir bedd til ein Gud som også etter døden kan reisa menneske opp til tru. Og for ein Gud som gir liv, har skapt oss og elskar oss, er det vel ikkje eit menneskets død til hinder for frelsa – han som sprengte dødens makt og rulla bort den tunge steinen? Uansett er det håpet som bærer oss gjennom liv og død, det levande håpet vi har fått gjennom Jesu oppstandelse. Vi skal sjølvsagt forkynna for dei levande, vi skal utfordra våre medmenneske til aktiv handling og eit liv i tråd med Guds ord og Guds oppgåve til oss – som jo er å gå ut og gjera menneske til etterfølgarar. Men vi må aldri gløyma at Gud er større enn oss og har tankar som vi ikkje er i stand til å tenka om menneske og om menneskets mulighet til frelse. I liv og i død.

 

Eg kviler i Guds nåde. Det er inga sovepute, men det er ei nådekjelde. Håpet er forankra i noko utanfor meg sjølv. Med fare for å framstå som defensiv; eg trur ikkje verdens frelse eller fortaping i det store og heile er avhengig av min innsats. Men eg er villig til å vera eit vitne om Guds storhet og nåde gjennom å vera eit vanleg, skrøpeleg menneske som viser at eg treng Gud, meir enn han treng meg. Slik kan vi kanskje alle føla oss heime i Guds kyrkje på jorda og vera og bli dei vi var meint til å bli, menneske i Guds verden. Og vera berarar av det same håpet, det levande håpet.

 

Posted in Uncategorized | 1 Comment

Om å kyssa kvardagen

16457_10152855899850339_4381612533173582529_n

Eg er eit kvardagsmenneske. Det er fint med ferie, deilig å slappa av, men rutinen i kvardagen er undervurdert, synest eg. Frukosten med knekkebrød, trøtte barn rundt bordet, sykkelturen til jobb, kaffikoppen på ettermiddagen, naboar og venner som tar ein kaffi når dei hentar barna. Og alt det der. Alle desse dagane som kom og gjekk. Som kjem til å komma og som kjem til å gå. Det er det som er livet. Og det er alltid mest kvardagar. Og i 2015 skal eg kyssa kvar kvardag, for det er dei beste dagane, det er der livet blir levd.

Og så finst det heldigvis dagar som skil seg ut. Merkedagar. Gode dagar, vonde dagar, festdagar, feriedagar, bursdagar… 2014 har vore ganske rikt på den slags også. Det er fint med merkedagar, noko som skil seg ut frå det vanlege. Noko som vi spesielt kan hugsa tilbake på. Det har vi bruk for.

For å bli fornøgde menneske trur eg det er viktig at vi kyssar kvardagen. At vi satsar på det nære, drikk meir kaffi med dei som stikk innom, deler raust av våre vanlege liv. For det er i fellesskap med våre næraste vener vi finn meining. Våre ærlege vener, som byr på seg sjølv, sine kvalitetar, sine feil, sine manglar, sin latter og sitt nærvær.

Det skal sterk rygg til for å bera gode dagar, står det i Håvamål. Det trur eg mange kan skriva under på. For vi lever i ei tid der alt skal vera så fint, kjekt, vellykka og spennande. Heile tida. Og mest av alt trur eg det er media som skapar dette bildet. Det er provoserande. Seinast i går skreiv Aftenposten: “Hit skal du reise i 2015”. Javel, så det “skal” vi? Og det er nok av råd og tips å ta av. Media prøver å skapa ei slags felles oppfatning som vi alle skal med i; “Slik skal du trene”, “Disse filmene må du se”, “Her er interiørtrendene” osv. Og så må du passa deg for kyllingbakterie og for nyttårskalkunbakteriar, og så må du hugsa å trena av deg pinnakjøttmiddagen som i følge pålitelege kjelder inneheld opp mot 2000 kcal… Det er så veldig masse vi skal, må og bør. Men senk skuldrene, og høyr her: Det er ein medieskapt røyndom, eit medieskapt jag. Du kan ha den fargen du vil i stova di, du kan trena akkurat så mykje du vil (eller lite), du kan reisa på ferie akkurat dit du vil (sjølv skal eg til Sandefjord). Ikkje spør Aftenposten eller Dagbladet eller Google kor du skal reisa. Spør deg sjølv, reis dit du vil, gjer det du vil! Eg trur nemleg ikkje det er våre vener som skapar reisepress, kjøpepress, oppussingspress eller kva det måtte vera. Det er media. Som prøver å få oss med på eit kjør som ingen av oss eigentleg ikkje er interessert i å vera med på.

Og mens vi gir bæng i både Aftenpostens og spesielt Dagbladets råd og drikk kaffi med naboen, kyssar vi kvardagen vår, takkar for det gode, men også for det utfordrande som livet gir. Og tenker på at det å vera menneske ikkje er å segla på ei rosa sky av heilsparkla veggar og vellykka feriar, men det er å vera mor, det er å vaska klede, det er å rydda barnerom, levera i barnehagen, jobba, sykla heim frå jobb – gjera alle dei tinga som gjer at vi kjenner at vi lever. På ordentleg. Gå heim og kyss din kvardag, du også.

Privat huskeregel
Du skal ikke klistre fine øyeblikk
opp på veggene i tankene
og forgylle dem med lengselen din.
Du skal kjøre spettet
hardt innunder arrete hverdager
og vippe dem opp.
En etter en.
Det er derfor livet har deg på mannskapslista.

Kolbein Falkeid

Posted in Uncategorized | 2 Comments

“Natten er dagens mor”

Wittenberg

For eit par år sidan lærte eg eit nytt ord av min gode kollega Erlend. Prokrastinering. Det er mange grunnar til at eg ikkje kunne det ordet frå før. Eg kjem frå enkle kår ganske frie for framandord, heldigvis. Ein av mine få intellektuelle raptusar, muligens eit forsøk på å framstå som litt lur (men er redd det hadde motsett effekt) var kanskje å ha følgande ordtak på russekortet: «Kvifor bruka framandord når det finst adekvate norske». Det andre, og viktigaste, er jo at eg ikkje prokrastinerer. Bortsett frå i ekstremsituasjonar. Enkelt sagt er prokrastinering det samme som å utsetja ting. Julafta er ein av dei få dagane i året eg driv med prokrastinering. Litt ugunstig tidspunkt, vil du kanskje meina. Eg ser detn. Når det er på det travlaste, er det som om eg berre koblar ut alt og heller set meg ned for t.d. å blogga. Det er ein herleg følelse! Det kjennest ekstra godt å driva med noko viktig uviktig når eg veit at eg både kunne ha vaska badet og rydda kjøkenet. Men det var eigentleg ein digresjon.

For ei tid sidan var eg på Peer Gynt på Nationaltheatret. Har du sjansen, gå og sjå det. Det er heilt rått. Men det var også ein digresjon. Då eg passerte plakatane med vårprogrammet, var det ein tittel som beit seg fast: «Natten er dagens mor». Det er ein moderne klassikar, i følgje teatret, av Lars Norén. Den skal eg sjå. Berre tittelen er nok til å gå og sjå den. «Natten er dagens mor». Den tittelen ber i seg så masse spanande, og no skal eg spinna litt vidare på kva eg legg i den tittelen, nokså uavhengig av kva stykket handlar om, for det veit eg ikkje, anna enn dette: «Det handler om skam, om håp og om kjærlighet». Så tenker eg; er det ikkje det livet handlar om for oss alle, stort sett? Er det ikkje det som er å vera menneske? Er ikkje det dei tre namna som, på godt og vondt, rammar inn livet vårt? Dei tre kreftene som vekselvis held oss nede og løfter oss opp?

«Natten er dagens mor». Av natta blir dagen fødd. Utan natt, ingen dag. Utan det mørke, ikkje noko liv. Utan det vanskelege, ikkje noko godt. Når vi kjenner glede, spring dette ut av at vi også har møtt det vanskelege. Tor Jonson seier det slik: «Kven skal eg takke for det eg fekk li/så gleda fekk grunn til å røte seg i». Eg skal ikkje idyllisera det å oppleva vonde ting. Men i det siste har eg likevel tenkt på dette med dobbelheten i livet. At livet er godt og vondt på ein gong – på mange ulike livsområde. Som dei sa på 1600-talet: “Sorgen og gleden de vandrer til hope”. Det er altså berre å ta i mot heile pakka og ikkje seia enten-eller, men både-og. Fordi vi ikkje har noko val. Og når vi seier både-og og gir rom for alt livet har å by på, gir vi også rom for at det vonde vi møter, kanskje også kan berika liva våre på ein eller annan måte. Kanskje kan det hjelpa oss til å bli sterkare, hjelpa oss å kjenna at vi lever. Og eg trur livet, og det gode i livet, vil kjennast endå sterkare når vi aksepterer at livet også kan vera vanskeleg. Eg trur at det som kan gi oss ekte livsglede, er å forsona seg med at livet, uperfekt som det er, må bestå av begge deler så lenge vi lever på denne jorda. «Natten er dagens mor» – eit motiv vi også finn att i mange dikt og salmar: “Kom nærmere, og bli hos meg! Det mørkner, og kanskje lysner det igjen på ny. Ditt liv skal bære meg, jeg hører trosten, som synger dagen inn før morgengry” (Ylva Eggehorn, Salmeboka nr. 364).

Noko blir vi gitt, noko kan vi gi oss sjølve. Noko påfører vi oss sjølve, andre ting blir vi påført av andre. Alt må vi uansett ta i mot. Det gjeld både «skam, håp og kjærlighet». Men vi kan velja korleis vi skal la dette prega oss sjølve, som enkeltpersonar. Korleis skal desse tre grunnkreftene prega oss og forma oss? Håp og kjærleik er livskreftene som held oss oppe, som gir livet retning, meining og innhald. Som held oss saman i fellesskap, som knyter band og som gir oss livsmot og vilje. Livskreftene vi har i oss, får næring om vi pleier dei. Så får vi prøva å pleia det gode, det som fører oss og andre framover, det som gir liv. Verda er ufullkommen, og som menneske er vi også ein del av dette ufullkomne. Men om du høyrer godt etter, er det når natta er i ferd med å føda dagen – i overgangen mellom mørke og lys – at svarttrosta syng på sitt vakraste. «Troen er den fugl som vet om daggryet, og som derfor synger mens det ennå er mørkt». Håpet og kjærleiken er uansett sterkare enn skamma. Det var jo nettopp det det handla om for 2000 år sidan i Betlehem. Lyset overvann mørkret. Anne Grete Preus’ fantastiske tekst «Hun lærer fuglene å synge» handlar om nettopp dette. Songen sluttar med «Hvem lærer fuglene å synge». Eg veit det. Det er det vesle barnet i Betlehem, han som var menneske og Gud. Han som var sterk og sårbar. Han som kom med håpet og som også var håpet. Og er. God jul!

Hvem lærer fuglene å synge?
Hvem styrer den usynlige hånden
som løfter soldatens ansikt
opp av søle og blod?
Jeg vet ikke hvem det er
men hun kalles håp
Hun er verdighetens søster
og menneskelighetens mor

Håpet er en båt som alltid bærer
Så mye mere verd enn drømmen selv
Straks den er din, den kjennes slitt
Mens håpet lyser sterkere
for hver gang det ble ditt

Hvem lærer menneskene å elske?
Hvem knytter det usynlige båndet
fra hjerte til hjerte når tårer
renner for en annens skyld?
Jeg vet ikke hvem det er
men hun kalles håp
Hun er fruktbar vårsols slektning
og ensom svales venn

Håpet er en båt som alltid bærer
så mye mere verd enn drømmen selv
straks den er din, den kjennes slitt
Mens håpet lyser sterkere
for hver gang det ble ditt

Hun kan seile hele veien fra nederlag til sol
med last som gjør oss mennesker hele
Og vil du klarne tanken så stå ved hennes ror
for hun vil aldri be deg om å knele

Håpet er en båt som alltid bærer
Så mye mere verd enn drømmen selv
straks den er din, den kjennes slitt
Mens håpet lyser sterkere
for hver gang det ble ditt

Hvem lærer fuglene å synge?

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Alvoret. Når vi plutseleg berre står der.

Når vi står der med våre rop og våre armar strekt opp mot deg

Når vi står der med våre rop og våre armar strekt opp mot deg

For eit par månader sidan såg eg Peer Gynt på Nationaltheatret. Det var ei fantastisk framsyning som, slik Georg Brandes sa det, sette «problemer under debatt», intet mindre enn den norske folkesjela blir tematisert, med fornya aktualitet og moderne vri. Kven er vi eigentleg? Korleis ser vi på oss sjølve? Korleis ser andre på oss? Har vi sjølvinnsikt? Er vi, som Ibsen seier, eit folkeferd med «høy selvtillit, men lav selvfølelse»? Lever vi i raushetens tid, eller er vi innadvendte, navlebeskuande, egoistiske og introverte menneske, fulle av oss sjølve og med liten plass til å leva oss inn i andres liv? «Likasæl for andres nød, ofta blind for venners sorg, kva bryr vel meg de andres død, min kulde e så fast ei borg» som Bjørn Eidsvåg syng i sin beste song «Kyrie». Tittelen på songen, som betyr «sjå i nåde til oss», passar godt inn også i dagens tema, på fleire måtar.

Regissøren av Peer Gynt-framsyninga, Aleksander Mørk-Eidem, har trekt inn fleire moderne element i stykket. Vi møter både Erna Solberg, Olav Thon og Siv Jensen. Petter Northug, Jan-Thomas. Alle busett i Dovregubbens hall. Og så møter vi Petter Stordalen. Som Peer Gynts son, som han fekk med Den grønnkledde, dotter til Dovregubben. Han er framstilt som liten, uhøfleg, ufordrageleg. Han står og ropar på kona si, Gunhild, og masar om alt han vil ha. Alt han kan kjøpa. Og ho svarar tilbake at dei må vera miljøvennlege. Mitt spørsmål i dag er dette: Når eg skal sjå denne framsyninga 16.desember med VG3-klassen min, kva har dei gjort med Petter Stordalen då? For ting snur. I dag har sikkert halve Noreg lest om kona som er sjuk. I Dagens Næringsliv møter vi eit ope ektepar som fortel om eit grusomt sjukdomsforløp, ho er berre 35 år, og framtidsutsiktene er dårlege. Plutseleg, og med rette, synes heile Noreg synd på Petter Stordalen og kona. Og heldigvis for det. Vanlegvis raljerer vi litt med han, ler litt av festane hans på Bygdøy, foraktar all luksusen og tenker at det å bruka handkleda på nytt på Choice-hotella hans kanskje ikkje akkurat reddar verda. No kjem noko til å snu.

Kva er det som skjer med oss i slike augneblink? Kva slags erkjennelsar er det vi når? Kvifor snur vi? Er det fordi vi møter, ser og erfarer andres svakhet? Livets vilkårlighet? At vi, når alt kjem til alt, står der, ganske like? Eg tenker at vi skal vera glade for at rausheten kan få plass. Men det er kanskje litt trist at det skjer fullt og heilt først når andre opplever motgang? Men det skjer i alle fall. Noko i oss slår inn, eit storsinn og ein medmenneskelighet. Når vi forstår at Kong Salomo og Jørgen Hattemaker står der, like for Gud og for alle, når vi går bak pengar, fasade, utdanning, jobb, karriere, då ser vi andre. Som vi ser oss sjølve. Kanskje det er då vi vågar å opna opp og visa korleis vi eigentleg er. Når vi er ribba inntil skinnet? Når vårt ytre forvitrar, ser vi det som er bak. “There is a crack in everything, that is how the light gets in”. Vår sårbarhet, våre kroppar, vår smerte, vår lengsel har samme kjelde og samme mål – og samme ubesvarte spørsmål undervegs.

Når liljene på marken i fager blomstring står
og æille himlens fugler sin glade trille slår
Je nynne såmmå strofa i Hattemakergrend
og morgendagen, Salomo, -hva veit vel vi om den.

Mi bønn i dag er at Nationaltheatret endrar denne rolla og set nokon andre inn, nokon som vi akkurat no kan sparka litt borti, pirka litt i. For vi skal ikkje sparka nedover. Og så skal vi samstundes hugsa på at vi kanskje plutseleg er i ein sårbar situasjon sjølv. Så kan vi prøva, for sikkerhets skuld, å vera gode mot og med kvarandre heile vegen. Unna kvarandre sigrane, og bera kvarandre i nederlaga. I sårbarheten, mørkret, det uforståelege livet. På denne vegen vi går.

Og også når vi plutseleg berre står der.

Jeg holder ditt hode

Jeg holder ditt hode
i mine hender, som du holder
mitt hjerte i din ømhet
slik allting holder og blir
holdt av noe annet enn seg selv
Slik havet løfter en sten
til sine strender, slik treet
holder høstens modne frukter, slik
kloden løftes gjennom kloders rom
Slik holdes vi begge av noe og løftes
dit gåte holder gåte i sin hånd

Stein Mehren

Posted in Uncategorized | 1 Comment