Det største ordet

20180211_205150

Det er eitt ord som trumfar alt, og det er ordet kjærleik. Sjølvsagt høyrest det ut som ein klisjé, men dei oppvakte blant dykk veit jo at eg har Bibelens ord på dette: «Så blir dei verande desse tre; tru, von og kjærleik. Og størst av dei er kjærleiken» (1. Kor. 13). Sånn er det med den saka.

Og det tenker eg vi skal ta med oss inn i fastetida, inn i dei vanskelege søndagstekstane der vi blir utfordra med og av ord vi sjeldan bruker, der kjensla av å komma til kort kan bli påtrengande, og der Jesu ord til omverda og til sine vener («Vik frå meg, Satan», t.d.) er så harde at vi kanskje helst vil lukka boka og ønska at vi hadde frihelg… Når vi blir utfordra til å preika over tekstar der ord som «øydelegging», «Satan», «fall», «harme», «synd», «misnøye» og «freisting» kan vi kjenna oss langt unna det vi eigentleg har lyst å preika om. Det er ord som vi helst ikkje vil høyra, som kan virka vanskelege å halda saman med nådebudskapet og med kjærleiken.

Men her er vi jo eigentleg nettopp ved det grunnleggande ved kristendommen: Dynamikken mellom godt og vondt, samspelet mellom Gud og meg, vekslinga mellom det gode og det vonde i meg, hjarta mitt som er delt i to mellom godt og vondt.

Heldigvis er det slik at vi også i fastetida skal, og må, om du spør meg, løfta fram denne dynamikken. Og tekstrekkene vi bruker i kyrkja, gjer det også i ei viss grad. Vi kan ikkje senda folk ut av kyrkja nedbrotne over at dei ikkje strekker til eller med ord som synd, fall, øydelegging som det einaste ein har fått med seg i gudstenesta. Sjølv om det er fastetid, må vi også løfta fram den andre ytterligheten – nemleg den grenselause kjærleiken.

For det er jo nettopp denne kjærleiken Gud vil vi skal få eit glimt av, det er jo derfor alt dette er sett i spel. Og for at vi skal oppleva denne frigjerande kjærleiken, må vi våga å kjenna i oss sjølve at det er noko vi må bli frigjort frå. Vi kan ikkje snakka om frelse utan å seia noko om kva menneske må bli frelst frå. Mennesket må bli frelst frå sin eigen tilkortkommenhet, sine eigne nedbrytande tankar og si eiga kjensle av å ikkje meistra og ikkje strekka til. Synd, om du vil.

Kanskje er det difor godt for oss å bruka fastetida til å våga å høyra desse ubehagelege tekstane, slik at vi kjenner endå meir at vi treng Gud, at vi treng nåden og at vi treng fellesskapet i kyrkja. Jesus, og Bibelens ord, utfordrar oss inntil det ubehagelege, på mange ulike vis. Det viser oss den virkeligheten vi lever i, og som Jesus blei ein del av. Det viser oss vår uperfekte verden. Og det lar oss kanskje sjå og oppdaga at vi nettopp difor treng å venda oss mot aust, mot alteret, mot soloppgangen, mot Jesus og mot kjærleiken. For kanskje treng vi å forstå at vi og våre liv også er ein del av den uendelege kampen mellom godt og vondt. Den foregår rundt oss og i oss. Kvar dag. Den skjer i det vi gjer, og i det vi forsømmer. Den skjer i våre relasjonar og i vår natur. Den kløyver hjartet vårt i to og kan av og til få oss til ikkje å kjenna att oss sjølv i det vi seier, og det vi gjer.

I det som skjer fram mot Jesu oppstandelse, i alt det utfordrande av tekstar vi skal jobba oss gjennom i fastetida – vegen mot korset – så  er heile tida motivasjonen kjærleiken. Det er Guds endelause jakt på sin elskede menneskehet som har sett i gang denne voldsomme historia. Kjærleiken er at Gud leitar etter oss. Kjærleiken er ein gud som vil gi oss fridom, lækjedom, han vil gi oss rom til å vera oppreiste menneske, han vil at vi skal utvikla oss, bruka evner og krefter. Og den kampen som Jesus tar for oss, den tar han for det største ordet, for kjærleiken. Du er aldri aleine. Det finst ei hamn. Og nokon veit ditt namn. ♥

Tänk dig en tomhet stor
Som en stjärnklar natt
Där inga stjärnor finns

Ingen som ser din nöd
Ingen som hör din bön
Ingen som längre minns

Det finns en väg
Ut ur rädslan ut ur skam
Och ett löfte om att en gång komma fram

Om nån som finns kvar
Nån som vakar nån som ser
Och som säger du är inte ensam mer

Tänk dig att segla fram
På ett becksvart hav
Och aldrig nå till hamn

Plötsligt hörs en röst
Genom vanmakten
Någon vet ditt namn

Det finns en väg
Ut ur rädslan ut ur skam
Och ett löfte om att en gång komma fram

Om nån som finns kvar
Nån som vakar nån som ser
Och som säger du är inte ensam mer

Det finns en väg
Ut ur rädslan ut ur skam
Och ett löfte om att en gång komma fram

Om nån som finns kvar
Nån som vakar nån som ser
Och som säger du är inte ensam mer

Ja som lovar du är aldrig ensam mer

Jonas Gardell

 

Advertisements
Posted in Uncategorized | Leave a comment

Historia og historia om historia

1383507_10151890735785339_517742967_n

Det er ikkje berre å berre å vera vestlending. Det er ikkje berre berre å bera med seg alle traumene frå bedehuset og lekmannsrørsla. Det er ikkje berre berre å ha med seg bedehuset i bagasjen. Det er noko alle veit. Spesielt austlendingar. Og Bjørn Eidsvåg, då. Vi har ein tung arv å bera med oss, og vi har mykje å svara for, vi som av og til meiner vi hadde det ganske bra på bedehuset. Men det at vi hadde det bra på bedehuset betyr jo ikkje at vi på ein måte har stranda der. Mange av oss ser livet på bedehuset med eit skråblikk i dag, vi ler hjarteleg av Bjørn Eidsvåg og Svein Tindberg på teatret, men vi ler likevel av det på ein annan måte enn dei som ler av det fordi det framstår som tragisk. Vi ler av det fordi vi også er glade i det, det vekker gode minner. Eg er glad for å ha med meg bedehusarven. Det legg eg aldri skjul på. Men eg veit også betre enn dei som ikkje har vore ein del av det, at i enkelte lågkyrkjelege miljø kan ting vera verre enn ein liberal austlending er i stand til å forestilla seg. Mykje verre. Likevel ynskjer eg nyansane velkommen. Eg ynskjer at det går an å snakka om begge deler, både det gode og det nedbrytande. Livet og tilværet er heile tida i utvikling, dynamisk. Difor blir det som er for firkanta, anten det er konservativt eller liberalt, uinteressant. Vi må våga usemja, vi må våga nyansane.

 

Utan å vera klar over det har eg på eit vis sakna ein intellektuell analyse av og tilnærming til denne dynamikken. Gleda over, og erfaringa ved, å vera ein del av ei av dei mest sentrale rørslene i vår moderne historie, lekmannsrørsla, og samstundes grunnane til å sjå det på avstand og – i nokon tilfelle – ta avstand frå nokon av dei erfaringane vi har med oss. Eg har ønska at det skal analyserast av nokon som har med seg kjærleiken til det. Bjørn Eidsvåg har jo det, inst inne. Men analysen hans kan knapt kallast intellektuell. Men i dag fekk eg altså alt eg ikkje heilt visste at eg ønska meg. Eg var ikkje nødvendigvis einig i eitt og alt, men det var så nyansert, det eg høyrte. Det var Edvard Hoems foredrag i Holmen kyrkje 30. januar.

 

Foredraget var ei blanding av trushistoria og bakgrunnen til Eilert Knutson, hovudperson i Hoems bøker om utvandrarane til Canada, og Hoems eiga trushistorie. Men det mest interessante med foredraget var etter mi meining hans analyse av den norske lekmannsrørslas vandring frå Hauge og til i dag. Der kom det mange nyansar som eg ikkje har sett eller tenkt over. For ein ting er jo historia i seg sjølv. Men ein annan ting er jo historia om historia. For kva har eigentleg styrt vårt bilete av t.d. Hans Nielsen Hauge? Kven er det som har fortalt historia, forma ettertidas bilde av Hauge? I følgje Hoem er seks av sju Hauge-biografar menn. Kanskje vi skulle tillata oss å tenka at det sannsynlegvis har gjort noko med vårt bilde av denne mannen og den rørsla han skulle komma til å representera? Det har definitivt vore eit utval av Hauge-bilete som har blitt haldne levande for ettertida, konservert, så å seia, og så er det ein del bilete av han som har vorte gløymt. Hauge sa, i følgje Hoem, m.a. at folk ikkje måtte finna på å melda seg ut av den norske kyrkja. Det sa altså mannen som hadde prestane, kyrkja, overmakta og øvrigheta på nakken. Korleis tenker ein om det i dei lågkyrkjelege bedehusmiljøa i dag?

 

Kva er det, meir generelt sett, som skapar dei haldningar og idéar, forestillingar og bilete som vi lagar oss, som vi lever med og som vi lever etter? Det er eit særdeles interessant spørsmål enten vi snakkar om teologi, historie, psykologi, sosiologi eller kva det måtte vera. Men kanskje særskilt innanfor teologien er jo det maskuline preget sterkt og heng godt igjen, sjølv om vi snakkar 2018. Tolkingsmakta har lege hjå menn. Det er klart at det gjer noko med våre forestillingar. Det er klart at det gjer noko med korleis historia har blitt forvalta og fortalt, og ikkje minst korleis historia om historia ser ut.

 

Vi må alltid nyansera. Begge vegar. Det er ikkje feigt å nyansera. Det er ikkje farleg å vera usamd. Som Hoem sa, det går fint an å dela nattverdbord med all verdas folk som meiner heilt andre ting enn han sjølv. Deus semper major. Gud er alltid større.

 

Den sekulære verda som omgir oss meir og meir, utfordrar oss til å stå saman slik at vi som kristen kyrkje kan løfta fram det som er vår tru og vårt håp for denne verda: Ein frelsar som kom for å frigjera oss, for å gi oss håp;  håp om eit godt liv medan vi er her på jorda, for oss sjølv, og like mykje for andre, og håp om eit liv også etter dette livet. Eg tenker at vi i staden for å bruka energi på å vera usamde om enkeltvers i bibelen heller skal løfta blikket og sjå på den verda vi er ein del av, handla i den verda vi er ein del av, visa kjærleik i og til den verda vi er ein del av. Gud kallar oss til det. Han kallar oss ikkje til å krangla, men han kallar oss til å kjempa. Vi har eit ansvar som kyrkje. Og det er ansvaret for andre menneske. Og det er eit større ansvar enn å vera bekymra for enkeltvers i bibelen og tolkinga av dei. Det er ansvaret for vår neste.

 

DEN FATTIGE GUD

 

Eit lite barn voks opp til mann

og sa at han var Gud.

Han levde slik som andre, han

og såg heilt vanleg ut.

Hans rike låg langt borte frå

all sorg og vondskap i vår verd,

men enda bed han oss forstå

at det er inni oss det er.

 

Han sa: Ein fattig går forbi,

og det er meg du ser.

Men vi ser millionar, vi

i svoltens store hær.

Og når vi veit kva vi har gjort

mot alle desse dine små,

forstår du at vi snur oss bort

ifrå den Gud vi skulle sjå.

 

Men er det sant at dei som bur

i svolten kring vår jord

er Gud som menneske, da trur

vi og at du er stor.

Når svoltens hær frå land til land

bryt opp og krev ei anna verd,

vil vi forstå med vår forstand

kva for ein mektig Gud du er.

 

Edvard Hoem, 1983

 

 

 

Posted in Uncategorized | 3 Comments

“Tapper kraft og hellig glede…”

 

20171230_163727

Biskop Per Arne Dahl

Før var det slik at nytt år var nye muligheter. Nytt år var svære greier, det var eksistensielt og det var verdt å tenka gjennom livet før ein la ut på reisa i eit nytt år. No er det meir slik at det nye året får meg til å tenka at det er for kvart år kjennest kortare  frå jul til jul. Sjølv eg, som synest livet med småbarn, med travle kvardagar og korte netter har vore eit slit (men sjølvsagt med mykje moro også), synest det går litt vel fort. Eg, som ofte har travelt med å komma meg til neste stasjon, synest toget kan gå litt saktare no. Barna glir ned frå fanget og ut i verda, og kjensla av at det er noko som ikkje kjem tilbake, kan til og med gi meg ein bitteliten sorgreaksjon.

Ved inngangen til eit nytt år er det likevel nokre tankar eg vil dela, som har vore ofte innom hjernebarken i året som ligg bak oss. Det er fellesskap, åpenhet og nåde.

Om vi skal sjå tilbake på livet vårt, er det menneska vi har møtt og vore saman med, som har forvandla liva våre, som har gitt det retning og meining. Difor må vi ta vare på fellesskapet, både i nær familie og i menighet, på jobben og i vennekretsen, dei gode fellesskapa der vi kan vera oss sjølve, der vi hentar krefter og der vi har det moro saman, der vi får brukt oss sjølv, der vi blir gitt og får ansvar. Eg trur felleskapet har ei framtid, som eit vern mot at vi blir oss sjølve nok. Fellesskapet har ein varme i seg, som ein ikkje kan finna andre stader. Det er eg heilt overbevist om. Finn deg eit fellesskap, om du ikkje allereie har eit.

Åpenhet er utruleg frigjerande. Om vi vågar å vera åpne, om vi vågar å visa litt av livet vårt til andre, så vil vi oppleva at mange andre har det slik som oss, mange kjenner på dei samme utfordringane og dei samme problema, på dei samme bekymringane og dei samme gledene. Åpenhet og fellesskap heng saman. Derfor skal du invitera inn på kaffi når nokon ringer på. Difor skal du våga å by på deg sjølv. For du får så masse tilbake. Og du gir så masse til andre.

Og så er det nåden. Sjølv om reformasjonsåret er over (kanskje heldigvis?) er det ein ting som står fast også i 2018; det er nåden. Den er brukande til så mangt. Vi kan for eksempel sjå på oss sjølve med nåde. Tenka at livet er meir enn korleis vi ser ut i spegelen. Livet er meir enn våre nederlag. Livet er meir enn det vi ikkje får til. Livet er også alt vi får til, så klart. Livet er mestring, arbeidsglede og gode dagar. Men i alt dette, både det gode og det krevande, treng vi Jesu kjærlege blikk på våre liv. For livet er også at vi er sett, avslørt og elska av Han som er nåden. Nåde er kvar einaste dag å møta dei du har rundt deg, med kjærleik. Det er ganske vanskelig. Derfor må vi øva oss på det. Og så er det å våga å tenka at det er nåden som ber oss uperfekte (og perfekte) menneske gjennom livet. Når vi lever i den vissheten, kan vi vera oppreiste menneske som kanskje også får utretta litt her i livet? Sett nokre spor? Gitt litt kjærleik vidare?

Fellesskap, åpenhet og nåde. Eit kinderegg som du kan ta med deg inn i det nye året og som gjer deg til den du skal vera: Elska og frigjort, oppreist og frimodig. Det får både du, dei du har rundt deg og Gud mest nytte av og glede av. God tur inn i Anno Domini 2018!

Herre over alle slekter, du som har et evig navn,

du som kjenner våre lengsler og som gransker våre savn,

gi vårt korte liv her nede tapper kraft og hellig glede,

evighet i tidens kår, du som blir når alt forgår.

Ronald Fangen, 1940

 

 

Posted in Uncategorized | 1 Comment

Om tillit

IMG_20170831_104845_018

Den danske filosofen Løgstrup har sagt noko slikt som dette; «Man har aldri å gjøre med et annet menneske uten å holde en bit av dets liv i sine hender». Våre relasjonar bygger på tillit. Det må det gjera, enten vi liker det eller ikkje. Og ikkje berre i dei nære relasjonane, men også på andre arenaer. Vi må ha tillit til at tannlegen gjer jobben, til at flykapteinen fører oss trygt dit vi skal, og at NSB kjører når dei skal (ok, dårleg eksempel!), at naboen som barna våre er på besøk til, er grei med barna våre og at pengane vi gir på bøssa, går dit dei skal. På botnen av våre liv ligg det ein tillit til verden. Med den tilliten vågar vi å senda våre barn ut i verden. Med den tilliten vågar vi å stola på enkeltpersonar og system. Det verste for eit menneske er å leva i eit slags kafkask tilvære der vi ikkje kjenner reglane, der reglane blir endra heile tida, der vi ikkje anar kva det neste trekket er eller ikkje forstår samanhengar. Som menneske treng vi tryggleik og dermed tillit for å leva og veksa som frie menneske.

 

Så er det nokre område der tilliten er tynnsliten. Det kan ein t.d. kjenna på i valkampen. Men kvifor framstår Støre utan truverde i det han seier? Kvifor verkar det sannsynleg at Solberg meiner det ho seier? Og kva med han frå SP som alltid smiler, er det grunn til å stola på han? Eg trur det er god grunn til å stola på alle saman. Grunnen til at tilliten er tynnsliten, er kanskje at vi også i denne relasjonen har ein tredje part. Det er ikkje berre meg og Jonas, eg når ikkje fram til Erna og eg kan ikkje sjekka om Trygve har god humor. Sjølvsagt kan eg ikkje det. Men slik eg ser det, er den tredje parten som er litt av problemet; media. Som undervurderer oss veljarar og som får oss til, gjennom utallige fordummande tv-debattar, til å bli usikre, til å trekka motiv i tvil og til å vingla i valet. Sånn må det kanskje, til ei viss grad vera.

 

Og så er det andre relasjonar der vi ikkje har denne tredjeparten, der det er berre eg og den andre. Der eg kan nå fram, der eg kan stilla spørsmål og få svar. I slike relasjonar kviler det større ansvar på meg og korleis eg tilnærmar med denne parten. Skulen er t.d. ein slik arena. Og her er eg ved dagens poeng. I møte med skulen er det mange foreldre som trekker skulens og lærarens kompetanse i tvil, som ikkje anerkjenner lærarens pedagogiske og faglige kompetanse. Og då meiner eg ikkje at ein ikkje skal vera usamd i val skulen gjer (ja eller nei til iPad, til dømes), men eg meiner at ein generelt sett, i stort og smått må kvila i ei viss tillit til skulen, og det er nettopp denne tillita eg synes er meir fråverande i møte med skulen enn andre arenaer. Eg kan bli flau og tvinna tommeltottar på foreldremøte når eg høyer kva enkelte foreldre kan få seg til å seia, utan blygsel. Og så tenker eg også at vi som foreldre, med den kompetansen og dei jobbane og posisjonane vi har, skal vera medvitne om at det vi seier, og måten vi seier det på, har ein mottakar. Som foreldre held vi, som Løgstrup seier, også ein del av eit anna menneskets liv i våre hender. Dette livet er læraren. Det er eit menneske som står der bak kateteret, det er eit lærarhjarte som skal ta imot, og det er ikkje minst ein lærar som også gjennom relasjonen til oss foreldre, lærer noko om våre barn. Korleis snakkar vi om skulen? Kven heiar vi på heime? Barnet vårt eller læraren, individet eller fellesskapet? Kanskje skal vi også vera audmjuke for at det har skjedd eit par ting både i pedagogisk og anna fagleg forsking sidan vi gjekk på skulen? Kanskje skal vi kvila litt meir i tillit til at skulen veit kva dei gjer. Og kanskje skal vi kvila litt meir i tillit til at våre barn er sjølvstendige menneske, barn av si tid, som klarer å navigera i det samfunnet dei er ein del av utan at vi veit alt, utan at vi fylgjer med på alt, utan at vi sjekkar alt, kontrollerer alt, følger opp alt og kritiserer alt. Vi vil våre barn det beste. Det beste vi kan gi dei, er at vi sjølv er vaksne forbilder som framsnakkar lærarar, som har tillit til prioriteringar som skulen som fagleg instans gjer. Då får vi det mykje lettare og litt morsommare. Vi skal sjølvsagt følgja med, og vi skal sjølvsagt seia frå når noko ikkje er som det skal. Å velja å ha tillit er ikkje det same som å vera naiv. Mitt inntrykk er at mange foreldre tenker at «berre vi får sagt frå til skulen, så skjønnar dei nok at dei må gjera slik som vi tenker». Skulen er ein fagleg og pedagogisk arena, akkurat som andres arbeidsplass er ein fagleg arena innanfor det feltet ein jobbar. Vi foreldre, i våre jobbar, ønsker å bli møtt med tillit. Slik er det for læraren også. Skulen er avhengig av engasjerte foreldre, og skulen ønsker elevar som tenker kritisk. Men det er ulike måtar å tenka kritisk på, og det er definitivt ulike måtar å vera kritisk på.

 

Ein vår eg hadde VG1 i norsk, var det ein elev som rakk opp hånda på slutten av året og spurte; «Har vi egentlig lært det vi skal i år»? Eleven synest visst at vi hadde gjort mykje uviktig, som å gå på teater og kunstutstillingar. Eg konfronterte eleven med dette på ein elevsamtale, og han grunngav spørsmålet med at han hadde lært heime at han skulle stilla kritiske spørsmål. Vel, neste gong du går til legen, kan du jo seia; «veit du eigentleg kva du driv med»? Eg tar gjerne imot kritiske spørsmål, eg elskar diskusjon, og ingenting er som når Nora Helmer i Et dukkehjem blir gjenstand for diskusjon, eller når ein elev meiner at Bjørneboes «Vise om byens Hiroshima» er betre enn «Regn i Hiroshima» av Tarjei Vesaas. Når vi kan diskutera på eit fagleg nivå. Men når ein 16 åring rekker opp handa, utan blygsel, og spør om ein lærar med 10 års erfaring eigentleg har gjort jobben sin, då er det ikkje kritisk tenking eleven er opplært i der heime. Det han er opplært til, er manglande tillit til skulesystemet, foreldre som ukritisk tar parti med sitt barn og som også, utan blygsel, snakkar ned skule og lærarar, gjerne mens barna høyrer på. Så mitt råd er, neste gong poden kjem heim og klagar og syt, så skal du som foreldre seia. «Jaja, dei veit vel kva dei driv med, og det går som oftast bra». Sei det i alle fall av og til. Så blir foreldremøta kortare, lærarane gladare og stemninga meir positiv. La oss kvila i ei slags grunnleggande tillit til at nokon kan, nokon veit og at nokon vil oss og våre barn det beste. For kanskje, i botnen av denne frykta for å kvila i tillit, ligg nok kjærleiken til våre barn og frykta for den dagen som kjem, då dei – med god bagasje frå både heim og skule – slepp taket i oss. Det går ofte bra.

Ja visst gör det ont

Ja visst gör det ont när knoppar brister.

Varför skulle annars våren tveka?

Varför skulle all vår heta längtan

bindas i det frusna bitterbleka?

Höljet var ju knoppen hela vintern.

Vad är det för nytt, som tär och spränger?

Ja visst gör det ont när knoppar brister,

ont för det som växer

och det som stänger.

 

Ja nog är det svårt när droppar faller.

Skälvande av ängslan tungt de hänger,

klamrar sig vid kvisten, sväller, glider  –

tyngden drar dem neråt, hur de klänger.

Svårt att vara oviss, rädd och delad,

svårt att känna djupet dra och kalla,

ändå sitta kvar och bara darra  –

svårt att vilja stanna

och vilja falla.

 

Då, när det är värst och inget hjälper,

Brister som i jubel trädets knoppar.

Då, när ingen rädsla längre håller,

faller i ett glitter kvistens droppar

glömmer att de skrämdes av det nya

glömmer att de ängslades för färden  –

känner en sekund sin största trygghet,

vilar i den tillit

som skapar världen.

Karin Boye

 

 

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Det blikket du ikkje ser

Vikøy kyrkje

Veit du at det er eit blikk du aldri ser, du kritiske debattant, du kronikør, du lesarinnleggforfattar? Veit du at det du seier og det du skriv, aldri blir heilt sant? Det du skriv om konfirmanten, veit du. Som berre er ute etter pengar. Som bryr seg katten om budskapet. Som lar seg døypa berre for så å bli konfirmert og håva inn pengar frå rike tanter og onklar. Som ikkje er interessert i å pugga Vår Far (eller Fadervår som det heitte då du var ung). Eller dei ti boda. Eller Johannes 3,16. Du var heller ikkje interessert i det då du var 15? Eg var heller ikkje så veldig interessert i det då eg var 15.  Men det er noko anna. Noko meir. Noko du ikkje ser frå der du sit. Frå din synsvinkel. Frå ditt skrivebord på ein kul kafé i Oslo. Eit blikk som ikkje er ein del av din radius. Som er utanfor din rekkevidde, utanfor ditt synsfelt. Som du ikkje veit noko om fordi du ikkje ser det. Og som derfor betyr at du må moderera det du seier. Du må kanskje også innrømma at du tar feil. For eg har sett eit anna blikk.

 

Eg har sett blikket til konfirmanten som for første gong går til nattverd. Som ikkje fniser det bort som kanskje du og eg gjorde på åttitalet. Det blikket som inneheld både skjemt og djupt alvor slik ein femtenårings blikk gjerne skal. Det er ingen av nattverdgjestane ellers som ser på meg med det samme, faste blikket som ein konfirmant. Visste du det? Har du sett det frå min synsvinkel, der framme ved alteret, der framme der det aller helligste er og skjer. Der framme i kyrkja der konfirmanten tar imot brødet og vinen? Har du sett det?

 

Du har vel kanskje heller ikkje vore med på ein dåpssamtale og høyrt kva ein konfirmant seier om dåpen? Kanskje var det slik då vi var unge, at vi ikkje var så nøye på det. Kanskje hadde vi så mye berøringsangst med det religiøse at vi berre tøysa det bort. Veit du kva, du kjære kritiske kronikør? Det er eit alvor i det å døypa seg. Og eg har møtt meg sjølv i døra, der eg kanskje litt avmålt i møte med konfirmanten i dåpssamtalen meiner og kjenner at eg skal sjekka motiva, sjekka at det er i alle fall eit snev av ærlighet inne i bildet. Litt tilbakelent. Og så får eg det midt i fleisen, med full tyngde: «Jeg vil døpes fordi jeg tror på Gud». Ferdig snakka. Den satt! Fantastisk! Velkommen! Det faste blikket og dei klare orda. Med eit alvor berre ein femtenåring kan visa.

 

Og så på den store dagen. Møta det samme blikket. Fastheten. Alvoret i stunda. Litt nervøs. Men blikket fast. Med det samme, gode smilet. Det som skjer her, gir meg den største tru og visshet om at det er riktig og viktig at femtenåringen blir minna om at dåpens lys varer gjennom heile livet. Og at korset som blei tegna i dåpen, også kviler over urolige ungdomsår, urolige kroppar, usikre og keitete kroppar. Det betyr noko for den som opplever det. Ein femtenåring treng også eit rom for store ord, for store øyeblikk, treng eit språk for sin lengsel  og ei adresse for si uro. Alle treng det.

 

Det er så mange stemmer i dag som vil meina noko om konfirmasjon. Vi er generelt så flinke til å trekka andres motiv i tvil uansett kva det handlar om. Vi er så flinke til å problematisera, kritisera, vurdera, diskutera, provosera. Men femtenåringens blikk talar for seg. Prøv, kjære debattant, å sjå det frå konfirmantens synsvinkel. Prøv du sjølv å møta verden, dåpen, brødet og vinen med det gode blikket. Ikkje det kritiske. La pennen ligga, sjå opp og møt blikket, du også. Møt menneske rundt deg, møt kyrkja, møt dei som trur og meiner noko anna enn deg med det gode blikket. For slik ser verda ut frå min synsvinkel. Det blikket som møter deg når du lar stengslene falle, det er kjærleikens blikk. Og det er det verda treng. Ikkje gidd å la deg provosera av noko som ikkje er sant. La oss heller dela gleda med konfirmanten. Gleda over dagen, over festen, over fellesskapet, over gavene og over dei gode orda. Og over bønna som blir bedt for konfirmanten. For det skjer noko der oppe ved alteret når blikka møtest og livet blir lagt i Guds hender. Også for ein femtenåring. Noko er framleis hellig.

Posted in Uncategorized | 2 Comments

Velkommen, vind og draum!

fosse

2016 krev ei eiga oppsummering, om ikkje anna for min eigen del. Men kanskje til litt inspirasjon for andre også? Kven veit… For eit år det har vore!

For eitt år sidan sa eg opp min gode og fine jobb som lektor ved Kristelig Gymnasium, og tirsdag 5.januar kjørte eg av gårde til Spikkestad, til ein plass eg aldri hadde vore for å møta menneske eg aldri hadde møtt og for å starta i ein heilt ny jobb som prest. Det var veldig spennande og veldig morsomt og bittelitt skummelt. Eg lurte på kva eg hadde hoppa ut i, det kjentest ganske vilt, eigentleg. Men om eg angrar? Nei, på ingen måte!

Dette året blei ein ordentleg opptur! Det absolutte høgdepunktet var ordinasjonen på Maria bodskapsdag, 13. mars. Ordinasjonen er ei markering som skapar trygghet, glede, forventning og visshet om at ein ikkje er aleine i den store tenesta ein går inn i. Eg kjente meg omslutta av bønner, gode tankar og masse varme – og at det var nokon som bar meg. Og Slemmestad og Nærsnes har tatt meg så godt i mot! Etter elleve månader som vikar, fekk eg heldigvis stillinga som sokneprest i Slemmestad og Nærsnes. Eg er akkurat der eg ønsker å vera, saman med fantastiske folk på kyrkjekontoret, i menigheten og i prostiet. Eg er skikkelig heldig! Det er masse nytt, flest kvardagar, det er lange og travle dagar og tunge ting og meiningsfylte ting, ein heilag, alminneleg kvardag – og ein god del festdagar. Den meir overordna oppturen som lyser over heile dette året, det er å møta nye menneske og få nye venner. Det er den største gåva av alle!

Mitt jobbskifte var ikkje ei flukt frå lærarjobben, eg kunne godt ha halde fram som lærar i mange år til. Men det var noko nytt som kom. Og det beste med nye ting som kjem, er alle menneska ein møter. Det har vore ei gåve å møta nye menneske, både på praktikum i fjor haust og i Slemmestad og Nærsnes og Røyken for øvrig i året som har gått. Å våga det nye, våga skiftet, våga endring – å hoppa ut i nye utfordringar, det er for moro til å la vera å prøva! «Det gror ikkje mose på stein som rullar», syng Vamp i ein av songane sine. Det gror ikkje mose på menneske som har same jobb i mange år, det er ikkje det eg meiner. Men viss du kjenner bittelitt etter – om det hadde vore gøy å gjera noko nytt og noko anna – så vil eg anbefala deg å hoppa i det. Det er så fantastisk berikande å møta nye menneske, la nye verder opna seg, å leva ut den draumen du ber på. La det vedunderlege skje – og kanskje glir du til og med inn på ein våg eller to som du ikkje har visst um, som han sa, Olav H. Hauge. Eller kanskje føler du at du har komme heim. Som eg. Til dit du alltid var og dit du alltid skulle. Som Jon Fosse har sagt. Dei seier ikkje alltid så mykje, desse diktarane frå Hardanger, men når dei fyrst seier noko, har dei litt å komma med!

Ønsk det nye året velkommen, grip rundt det og mulighetene det har med seg, med begge hender! Godt, nytt år!

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Jesus, Bjørn Eidsvåg og eg

img_20160929_131948

Denne veka var det duka for det som på forhånd blei kalla «Den store Jesus-debatten». I ettertid framstår det som ein liten Jesus-debatt og ein stor debatt om Bjørn Eidsvågs plass i Den norske kyrkja. Uansett, eg let meg inspirera (eller kanskje mest provosera) til eit nytt blogginnlegg, og no er det lenge sidan sist.

Debatten gjekk føre seg på Litteraturhuset i Oslo, var arrangert av Vårt Land og blei sendt på nettet. Det var fullt hus, og både Jesusforskarar, ateistar, biskopar og topptunge kirkefolk i panelet. Problemet med debatten var at den bar preg av dårleg debattleiing og lite rom for at debatten fekk leva sitt eige liv der paneldeltakarane kunne respondera på det andre sa. Det bar meir preg av ei utspørjing enn av ein samtale. Og Bjørn Eidsvåg blei hovudpersonen. Grunnen til at han var der, stykket hans som no går på Det norske teatret, blei knapt nemnt.

Bjørn Eidsvåg skriv sine tekstar og syng sine songar, og han har sunge seg rett inn i mange menneskers trusliv, tankeliv og hjarte. Songane hans blir sunge og framførte i både bryllup og begravelse, i gudstenster og på festar. Tekstane hans formulerer liv, tru og tankar i eit moderne språk, og mange er nok takknemlege for at han kom på banen akkurat når han gjorde og gav språk til trua for mange utover åtti- og nittitalet og heilt fram til i dag. Det er som kunstnar han er interessant, og det er det han formidlar gjennom kunsten, som gjer han verdt å lytta til. Så er det klart at liv og dikting alltid til ein viss grad vil henga saman, men samtidig tenker eg at ein ikkje alltid kan eller treng å «måla» kunstnerens eget liv opp mot det han formidlar, og det gjeld enten ein heiter Henrik Ibsen, Tarjei Vesaas eller Bjørn Eidsvåg. Det Bjørn Eidsvåg formulerer og formildar i songane, er sant, uavhengig av korleis det står til med Bjørn Eidsvågs trusliv. Heldigvis. Og eg trur at Bjørn Eidsvågs trusliv og hans kompliserte forhold til kyrkje, bedehus og dogmer ikkje er noko som så mange assosierer seg med i dag, til det er han for indreteologisk i sin tilnærming til “problemet” Jesus. Nei, la Bjørn Eidsvåg ha sine bedehustraumer i fred, så kan vi andre heller snakka om det som verkeleg er det viktige.

Så er det dette med Jesus, da. Det var ein som sa til meg ein dag at han synest det var interessant at eg hadde eit så «konstant» Jesus-bilde. Eg synest det var godt sagt, og eg trur det er riktig. Eg har nokså lite behov for å verken dekonstruera eller rekonstruera eller oppkonstruera eit bilete av Jesus som er meir moderne enn det eg hadde før. Eg har, slik sett, ei enkel tru, der eg godt kan sjå for meg Jesus som den gode gjetaren som lener seg utover fjellveggen for å få tak i sauen (tilfeldigvis (?) heng det faktisk eit slikt bilete på veggen min på kirkekontoret, og det har hatt sin plass på veggen der lenge før eg inntok prestekontoret.) Eller eg kan sjå for meg Jesus som sit med barna på fanget, som gir mat til 5000 menneske eller som deler ut brød og vin til sine venner. På samme måte har eg lite behov for å endra språket i trosbekjennelsen, hoppa over vanskelege ting i liturgien, stilla spørsmål ved om Jesus verkeleg har stått opp frå dei døde, korleis det gjekk for seg på Kristi himmelfartsdag eller kva det inneber å få eit evig liv. Ikkje fordi eg ikkje tør å diskutera det, men fordi innhaldet i det, og betydningen det har i mitt liv, ligg på eit anna plan enn forståelsesplanet eller diskusjonsplanet. Det ligg i mitt liv, mitt hjarte og min tanke som ein raud tråd, som stabbesteinar langs vegen og som ord og handlingar som ber meg gjennom livet. Så deltar eg gjerne i teologiske diskusjonar når sjansen byr seg, men i kirka og i gudstenesta er orda større og meir enn berre ord, og handlingane er meir enn det vi gjer. Derfor ligg det også ein stor verdi i at desse orda er gamle og at utruleg mange menneske har sagt dei same orda, funne trøst i dei same orda, sagt det samme “ja” ved døypefonen og søkt saman i nattverden i generasjon etter generasjon.

Samtidig er det viktig for meg at det å tru ikkje handlar om naiv virkelighetsflukt eller at ein klamrar seg til eit håp om ei framtid etter dette livet vi lever her. For meg er det slik at, og eg kan godt formulera det med André Bjerke: «Det største mysterium er ikke mer enn det at en ørliten kropp er våknet til jorden. Den nyfødte ser. To luker i himmelen går opp. Selv fem-trinns-raketter og kjernefysikk blir puslingers puslespill når det nyfødte barn med et eneste blikk beviser at Gud er til.» For meg er det at vi i det heile tatt vandrar rundt på denne jorda like utruleg som at eg skal få eit evig liv. Og for meg er det at vi pustar, har følelser, ser, høyrer og elskar, opplever og har relasjonar med andre eit like stort mysterium som at Jesus drog opp til himmelen. Poenget er: Livet i seg sjølv er ikkje til å forstå – på godt og vondt – og derfor seier eg, med Ivar Aasen «Kjært er livet med all sin harm, det klaarnar alt som det gjenger. Men endaa treng eg ei von i barm, um eitt som varer lenger».

Slik eg ser det, bør den store Jesus-debatten (om vi i det heile tatt treng han) handla om heilt andre ting enn kven som er innanfor eller utanfor kyrkja. Den store Jesusdebatten bør handla om våre liv i dag. Kvifor treng vi Jesus i dag (eg har akkurat skrive noko om kvifor eg treng han)? Korleis kan evangeliet om Jesus nå ut til alle menneske og kjennast relevant i dag? Korleis kan kyrkja, denne omvendtverden som representerer så mange verdiar vi ikkje finn i samfunnet elles, nå fram til folk i dag? Eg trur ikkje vi kommuniserer ved å endra orda, ved å endra dogmene eller ved å synga kulare songar i kyrkja Eg trur at for at folk skal kjenna at dei har ein heim i kyrkja, så må vi opna opp både kyrkjedøra og døra inn til vårt eige hjarte, sleppa folk inn, gi folk rom, tåla, våga, handla, tenna lys, be, eta og drikka. Slik Jesus gjorde. Med sine venner. Då slepp vi kanskje debatten også. Og kan heller dela fellesskapet.

Posted in Uncategorized | Leave a comment